Jobbe Wijnen - De houten villa

Bevreemdend is het om daar te staan, voor het raam in de commandantswoning precies op de plek waar Gemmeker zeventig jaar geleden ook stond. Op de plaats te staan met je schoenen, waar zijn schoenen ook stonden. Waar hij stond uit te kijken over het kampterrein, op zijn horloge keek en zich afvroeg of hij nog tijd had voor een kop koffie voor zo de trein zou arriveren.

Als ik door het huis loop, in zijn huidige toestand van verval en schimmel, dan is het alsof de tijd hier gestold is, alsof het allemaal niet decennia geleden, maar gisteren was, of zelfs vandaag. Dat het meeste wat je ziet niet de sporen zijn van Gemmeker, maar van de familie van der Speck Obreen, maakt eigenlijk niet eens zoveel uit. Je voelt wel dat het  ‘oud’ is wat hier hangt, maar toch sta je er in het nu ineens midden in.

De villa maakt diepe indruk op me door hoe zo alle tijdslagen in één en hetzelfde moment voelbaar worden: van het vluchtelingenkamp uit 1939, van Gemmeker met zijn maitresse en  zijn tuinman Fuchs in de tijd van het Durchgangslager, tot kolonel Obreen en zijn dochters, eindigend met persoonlijk drama van de laatste jaren waarvan de schrijnende sporen overal in het huis te vinden zijn. De villa als materiële getuige van al die aaneengeregen geschiedenis.

Het is een enigszins verontrustend  voorrecht er voor dit bouwbiografisch onderzoek in te mogen duiken, in de persoonlijke leefsfeer van Gemmeker. “Heb je al iets gevonden uit de oorlog?” vragen mensen tijdens een rondleiding. “Ja, we vonden een ingekerfd Duits kruis op zolder, een krant uit 1941 en de sporen van de Joodse tuinman in het schuurtje”, is mijn antwoord. Maar maakt het nu echt uit of we iets vinden? Het gegeven dat Gemmeker vanuit dit huis 100.000 Joden deporteerde naar vernietigingskampen is zo onbevattelijk dat je een echte verklaring over het waarom wel kan vergeten. Dat is onmogelijk te bevatten!  Omdat het antwoord ontbreekt, zit er niks anders op dan te blijven zoeken, zelfs al vind je niks. Het onderzoek zelf, met alle beperkingen,  is een stamelend antwoord op een onbevattelijke realiteit. En dus zoeken we…

Jobbe Wijnen heeft een eigen blogpagina.